مطالعات زبان و ترجمه

چکیده نقد اثری ترجمه‌شده فرصتی می‌آفریند تا مخاطب با نگاهی نو آشنا شود و از منظری جدید از کیفیتش آگاه شود. هرچند نگاه و نقدی جامع از اثری هرچند کوچک امکان‌پذیر نیست، تلاش‌ها همواره بر آن بوده تا خواننده از نقد ترجمه بهره لازم و کافی ببرد. در این جستار تلاش شده با به‌کارگیری مدل نقد رایس، دو ترجمة فارسی از رمان سرگذشت ندیمه اثر مارگارت اتوود از نظر بگذرد و از خلال بررسی‌های مقابله‌ای، مشابهت‌ها و تفاوت‌های عملکرد مترجمان آشکار شود . بررسی نمونه‌ها نشان می‌دهد که سُمی تلاش کرده سبک نویسنده را در ترجمه پیاده کند. دقت او در ترجمة گفت‌وگوها مناسب‌تر است و عناصر فرهنگی را نیز در نظر داشته است. اسحاقیان اما از ترجمة تحت‌الفظی کمک گرفته است. این روش باعث شده در مواجه با عناصر فرهنگی نتواند معانی را منتقل کند و ترجمه‌اش احتمالاً نتواند تأثیر متناظر متن اصلی را در خواننده ایجاد کند.

چکیده این پژوهش با استفاده از نظریۀ ترامتنیت ژنت، ضمن بررسی و دسته‌بندی دگرگونگی‌های محتوایی داستان رستم و سهراب در سیزده ترجمۀ انگلیسی از شاهنامه، می‌کوشد خلأ موجود در مطالعات ترجمه را در این زمینه پُر کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بیش از نیمی از زیرداستان‌ها در ترجمه‌های انگلیسی دستخوش تغییر شده‌اند و تغییرات، در چهار مقولۀ اصلیِ «کاهش»، «افزایش»، «جایگزینی رویداد» و «جایگزینی شخصیت» طبقه‌بندی شدند. کاهش، که پربسامدترین نوع دگرگونگی است، اغلب با حذف شخصیت‌ها، صحنه‌ها یا عناصر فلسفی و اخلاقی، منطق علّی و چندصداییِ حماسه را تضعیف کرده است. افزایش، با افزودن عناصر داستانی بی‌سابقه، گاه موجب تغییر ژانر از حماسۀ پهلوانی به روایت‌های عاشقانه یا فانتزی شده است. جایگزینی نیز با تغییر در رویدادها و شخصیت‌های داستان، مفاهیمی چون تقدیر، هویت و مسئولیت فردی را بازتعریف کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مترجمان انگلیسی، داستان را بازنویسی و با ذائقه و انتظارات مخاطبان مقصد سازگار کرده‌اند.

چکیده این مقاله به بررسی مکانیسم‌های دفاعی روان‌شناختی به‌کاررفته توسط فرانک هاردی در نمایشنامهٔ شفابخش اثر برایان فریل (۱۹۷۹) می‌پردازد، زمانی که او با خاطرات اضطراب‌آور و واقعیت‌های ناخوشایند میان‌فردی مواجه می‌شود. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه‌های روان‌کاوانه‌ی کلاسیک، به‌ویژه دیدگاه‌های زیگموند فروید و اتو فنیشل، استوار است که در اثر نظریه‌ی روان‌کاوانه‌ی روان‌رنجوری (۱۹۴۵) تدوین شده‌اند. این پژوهش با استفاده از تحلیل کیفی و متن‌محور، تک‌گویی‌های فرانک در بخش‌های اول و چهارم نمایشنامه را مورد بررسی قرار می‌دهد. با تمرکز بر مکانیسم های دفاعی در برابر سائق‌های غریزی، یعنی انکار، سرکوب، فرافکنی و انزوا، نتایج نشان می‌دهد که انکار مهم‌ترین راهبرد فرانک برای اجتناب از درد عاطفی است. سرکوب، خاطرات گسستهٔ او از خانواده و فقدان را شکل می‌دهد و فرافکنی و انزوا کمتر به کار می‌روند. مطالعه حاضر، تضاد میان صراحت ظاهری و گریزهای روانی فرانک را آشکار می‌سازد و به خوانش‌های روان‌کاوانهٔ آثار فریل کمک می‌کند.

چکیده اگرچه نقد فمینیستی، ابعاد جنسیت‌محور آثار شکسپیر را به‌طور گسترده بررسی کرده است، نقش مطالعات معلولیت در بازصورت‌بندی این تحلیل‌ها از طریق نقد هنجارمندی و انگ اجتماعی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با بررسی کاترینا در رام‌کردن زن سرکش، دزدمونا در اتللو، هرمیون در حکایت زمستان و پورشیا در تاجر ونیزی، نقد فمینیستی و مطالعات معلولیت را در گفت‌وگویی مستقیم قرار می‌دهد. با اتکا به نظریه هنجارمندی دیویس و مطالعات فمینیستی معلولیت هال، مفهوم «معلولیت استعاری» نشان می‌دهد که جنسیت چگونه در ساختارهای پدرسالارانه به نظامی معلول‌ساز تبدیل می‌شود. تحلیل تطبیقی کیفی نشان می‌دهد دزدمونا و هرمیون با انتخاب حقیقت طرد می‌شوند، در حالی که کاترینا و پورشیا برای بقا به همنوایی نمایشی روی می‌آورند. پژوهش استدلال می‌کند که مطالعات معلولیت با نقد چارچوب‌های هنجاریِ مولد حاشیه‌رانی، نقد فمینیستی را گسترش می‌دهد و درکی ساختارمندتر و تقاطعی‌تر از انگ اجتماعی، دیگری‌سازی و پیامدهای روایی فراهم می‌سازد.

چکیده اگرچه رهبری تحول‌آفرین از اثربخش‌ترین سبک‌های رهبری آموزشی است، سازوکارهای روان‌شناختی اثر آن بر عملکرد شغلی معلمان به‌طور کامل روشن نیست. این پژوهش با هدف بررسی رابطه رهبری تحول‌آفرین و عملکرد شغلی با نقش میانجی انگیزه شغلی در میان معلمان زبان انگلیسی دوره متوسطه دوم استان گلستان انجام شد. مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–همبستگی بود. جامعه آماری شامل ۲۰۰ معلم بود که ۱۳۵ نفر بر اساس جدول کرجسی و مورگان و با روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد رهبری تحول‌آفرین، انگیزه شغلی و عملکرد شغلی گردآوری و با مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار SPLS تحلیل شد. نتایج نشان داد رهبری تحول‌آفرین رابطه‌ای مثبت و معنادار با عملکرد شغلی دارد و انگیزه شغلی نیز در این رابطه نقش میانجی معناداری ایفا می‌کند.

چکیده یادگیری خودتنظیمی از عوامل کلیدی موفقیت تحصیلی، به‌ویژه در یادگیری زبان‌های خارجی است و از تعامل عوامل فردی و محیطی تأثیر می‌پذیرد. پژوهش حاضر برای بررسی رابطۀ ادراک از محیط یادگیری و یادگیری خودتنظیمی با نقش واسطه‌ای هیجانات تحصیلی، سبک‌های اسنادی و اهداف پیشرفت در دانشجویان زبان فرانسه انجام شد. پژوهش توصیفی ـ همبستگی و کاربردی بود و با مدل‌یابی معادلات ساختاری (SEM) و AMOS انجام گرفت. نمونه شامل 117 دانشجوی زبان فرانسه دانشگاه‌های حکیم سبزواری، فردوسی مشهد و تهران با میانگین سنی 23.11 سال بود. داده‌ها با پرسشنامه‌های ادراک از محیط یادگیری (DREEM)، اهداف پیشرفت میدگلی، هیجانات تحصیلی پکران، سبک‌های اسنادی پترسون و یادگیری خودتنظیمی زیمرمن گردآوری شد. نتایج نشان داد ادراک از محیط یادگیری با اهداف پیشرفت رابطۀ مثبت و معنادار دارد، اما با هیجانات تحصیلی و سبک‌های اسنادی رابطۀ معناداری مشاهده نشد. این یافته‌ها بر اهمیت فرایندهای شناختی-انگیزشی در تبیین یادگیری خودتنظیمی دانشجویان زبان فرانسه تأکید می‌کنند.

چکیده رتوریک اصطلاحی است که از زمان افلاطون تا کنون دستخوش تغییرات بسیاری شده است. این اصطلاح که در ترجمه‌های فارسی کمتر به پیچیدگی‌های مفهومی آن توجه شده، دارای معانی گسترده‌ای است که با وجود تمایزات و اختلافاتی که با یکدیگر دارند بسیار در هم تنیده‌اند، به‌گونه‌ای که عموماً نمی‌توان کاربردهای متفاوت این اصطلاح را از یکدیگر تفکیک کرد. عموماً در زبان فارسی رتوریک را خطابه یا بلاغت ترجمه کرده‌اند و همین موضوع گاه سبب شده است که مفهوم این واژه به‌درستی به مخاطبان عرضه نشود و زمینه‌ساز درک نادرست مخاطبان گردد. نگارنده در این مقاله اصطلاح رتوریک را در چهار مفهوم متفاوت بررسی می‌کند که عبارتند از خطابه، بلاغت، سبک پست و نازل/لفاظی و ارتباطات/اقناع و به بیان تفاوت‌های معنایی این واژه در بافت‌های مختلف می‌پردازد. این تحقیق می‌تواند به محققان کمک کند تا در بافت‌های مختلف، معانی رتوریک را به‌درستی دریابند و در هنگام ترجمه در معادل‌گذاری‌ها دقت بیشتری داشته باشند.

چکیده به‌رغم تمام مشابهاتی که بین دو حوزة بلاغت ایرانی‑اسلامی و بلاغت انگلیسی‑اروپایی وجود دارد، توجّه بیشتر حوزة بلاغت ایرانی‑اسلامی به مباحث سه علم بیان، بدیع و معانی و درعین‌حال، گاه دقّت‌ورزی بیشتر در بلاغت انگلیسی‑اروپایی و توجّه بیشتر به بلاغت نوشتاری در گسترة جغرافیایی ایران و بلاغت گفتاری در اروپا، از وجوهی است که این حوزه‌های بلاغی را از یکدیگر متمایز می‌کند. رویکرد تطبیقی به بلاغت در دو زبان فارسی و انگلیسی، به‌ویژه در طبقه‌بندی صِناعات مطرح بدیع که موضوعی اصلی این پژوهش است، به پژوهشگر در تحلیل جنبه‌های زیبایی‌شناسی سخن کمک می‌کند و موجب غنای بلاغت در هر دو حوزة زبانی می‌شود. ازاین‌رو، طرح پرسش‌هایی مانند چگونگی روش‌شناسی طبقه‌بندی بلاغت در زبان‌های فارسی و انگلیسی، میزان شباهت‌ها و تفاوت‌ها در چارچوب طبقه‌بندی بلاغت و چگونگی زیبایی‌شناسی بلاغت در این دو زبان، از پرسش‌های اساسی در چنین پژوهشی است که می‌کوشیم با روش تحلیل کیفی‑کمّی‌گرایانه و روش گردآوری کتابخانه‌ای اطّلاعات، به این پرسش‌ها پاسخ دهیم. دستاورد این پژوهش این است که در زبان‌های فارسی و انگلیسی، بیشتر می‌توان به بررسی تطبیقی علم بدیع در مقایسه با دو علم معانی و بیان پرداخت. علم بدیع، در بلاغت فارسی به‌عنوان یک دانش مستقل شناخته می‌شود، بسیار گسترده‌تر از بلاغت انگلیسی است که به‌عنوان علم خاصّی مطرح نیست و اصطلاحات و مفاهیم بدیعی در زبان انگلیسی، گاه با صِناعات علم معانی و بیان درهم‌آمیخته است و نیز مرزهای آرایه‌های لفظی و معنوی برخلاف زبان فارسی در زبان انگلیسی از یکدیگر چندان تفکیک نشده است.

چکیده در مطالعات مترجم، مطالعۀ سبک ترجمه‌ای مترجمان، به‌ویژه از دیدگاه جامعه‌شناسی، حوزه‌ای توسعه‌نیافته است؛ بنابراین، پژوهش حاضر، نظریّۀ «عمل بوردیو» را به‌عنوان چارچوب نظری جامعه‌شناسی جهت مطالعۀ نمود‌های عادتوارۀ مترجم به کار گرفته است. بدین منظور در ابتدا، پیکره‌ای موازی از دو کتاب Moby- Dick; or The Whale وTo the Lighthouse و دو ترجمه از هر یک از این دو کتاب با شیوۀ نمونه‌گیری تصادفی ایجاد شد. یکی از ترجمه‌های هر دو کتاب توسط صالح حسینی انجام ‌شده است. نمونه‌ها با بررسی دقیق خروجی‌های نرم‌افزار «انت‌کانک»، در سطوح ساختواژه‌، انتخاب واژگان و عبارات مطالعه شدند و نسبت «نوع-واژه» به «نماد-واژه» محاسبه شد. ‌افزون بر این، به‌منظور تأیید یا رد یافته‌ها، مصاحبه‌ای نیمه‌ساختارمند با صالح حسینی انجام شد. نتایج نشان‌داد که ابعاد مختلف سبک ترجمه‌ای صالح حسینی از جمله گرایش به استفاده از واژگان عربی و ادبی کهن، گرایش ‌به استفاده از ساختواژه‌های متنوّع و آرایه‌هایی چون تتابع اضافات، می‌تواند گواهی بر عادتوارۀ ترجمه‌ای وی باشد که از طریق میدان‌هایی که صالح حسینی در آنها به سر برده و موضعی که در آن میادین داشته است، قابل تبیین هستند. میدان‌ها، تجربیات زندگی و ارتباطات صالح‌ حسینی با کنشگران متعدّد، سبک وی را در ترجمه شکل داده‌اند و می‌توان آن سبک خاص را سبک کهن‌گرای صالح حسینی نامید.

چکیده مارکس انگیزه‌های اقتصادی را زمینه‌ساز تمامی تصمیمات مهم جامعة کاپیتالیستی می‌داند. مارکسیست‌ها جامعة کاپیتالیستی را به سه گروه بورژوازی، خرده‌بورژوازی و طبقة کارگر تقسیم می‌کنند. در نمایشنامة داستان باغ وحش، نوشتة ادوارد البی، پیتر را می‌توان نمایندة خرده‌بورژوازی یا طبقة متوسط و جری را نمایندة طبقة کارگر در نظر گرفت. مارکس عقیده دارد که در جامعة کاپیتالیستی، دو گروه آخر در جامعه، قربانی طبقة بورژوازی می‌شوند؛ زیرا این گروه از آن دو گروه دیگر برای رسیدن به اهداف خود بهره می‌گیرد. براساس نظر لویی آلتوسر که ادامه‌دهندة راه مارکسیسم است، سیستم از طریق دستگاه‌های ایدئولوژیک (ISA) و سرکوبگر (RSA) بر مردم حکومت می‌کند. دستگاهای ایدئولوژیک غالباً شامل نهادهای اجتماعی مانند خانواده، مدرسه و کلیسا می‌شود. پیتر و جری دو شخصیت نمایشنامه، قربانیان جامعه‌اند، یکی به‌دلیل فقر و احساس بیگانگی و دیگری به‌واسطة تلقین عقاید و شستشوی مغزی. آلتوسر «تلقین عقاید» را روشی می‌داند که هژمونی از طریق آن، افراد را وادار به پذیرش ایدئولوژی خود می‌کند. آلتوسر همچنین منشأ این تلقین عقاید را سیستم آموزشی، مذهب و رسانه می‌داند. هدف این مقاله بررسی نمایشنامة داستان باغ وحش، براساس نظر آلتوسر است. بر این اساس، پیتر به‌عنوان فردی که در شرکت انتشاراتی کارمی کند و اهل مطالعه و تماشای تلویزیون است، در مرکز تلقین عقاید قرار دارد. مفهوم دیگری که در این نظریه وجود دارد، مفهوم بیگانگی است. از طرفی، مارکس بیگانگی را فقدان درک نفس می‌داند. با توجه به این مسئله، افراد هم از خود بیگانه می‌شوند و هم با یکدیگر. یافته‌های این مقاله نشان می‌دهد که جری نه‌تنها از خود بلکه با دیگر افراد جامعه نیز بیگانه شده است. او در تنهایی و انزوا در خانه‌ای زندگی می‌کند که شبیه باغ وحش است. پیتر نیز از خود بیگانه شده است؛ زیرا نسبت به شرایطش به‌عنوان شخصی که قربانی تلقین ایدئولوژی جامعة کاپیتالیستی است، آگاه نیست.

چکیده پژوهش حاضر بخشی از پروژه‌ای در ارزیابی بستة آموزشی کتاب جدیدالتألیف زبان انگلیسی پایة دوازدهم موسوم به ویژن 3 با رویکرد تحلیل حقوق و بررسی مقولة فرهنگ در کتاب است. طرح پژوهش به‌صورت ترکیبی (استفاده از هر دو روش کمی و کیفی) است. بدین‌منظور، نخست 200 معلم شامل 117 مرد و 83 زن و 200 دانش‌آموز پایة دوازدهم شامل 93 مرد و 107 زن از میان معلمان و دانش‌آموزان سراسر کشور به‌صورت نمونه‌های در دسترس انتخاب شدند. این افراد پرسش‌نامة محقق‌ساختة پنجاه و شش گویه‌ای در مقیاس لیکرت را که مورد روایی و پایایی‌سنجی قرار گرفت به دو روش برخط و کاغذی تکمیل نمودند. از میان این شرکت‌کنندگان، 15 معلم شامل 8 مرد و 7 زن و 15 دانش‌آموز شامل 7 مرد و 8 زن به‌صورت تصادفی با اخذ رضایت در مصاحبه‌ای نیمه‌ساختاریافته شرکت کردند. همچنین، پژوهشگران با استفاده از معیارهایی به بررسی ذهنی و تفصیلی کتاب ویژن 3 از منظر تحلیل حقوق و مقولة فرهنگ پرداختند. نتایج آمار توصیفی به‌دست‌آمده از تحلیل عاملی پرسش‌نامه و مصاحبه و همچنین نتایج ارزیابی ذهنی محققان نشان داد که علی‌رغم ادعای به‌کارگیری رویکرد ارتباطی در طراحی کتاب، بستة آموزشی ویژن 3 دارای نقاط ضعف جدی است. عدم توجه به نیازها و حقوق معلمان و دانش‌آموزان در نگارش کتاب، داشتن رویکرد تولیدکننده و مصرف‌کننده در تولید بستة آموزشی، افراط در بومی‌سازی و ایرانیزه کردن مقولة فرهنگ و عدم اصالت زبانی مطالب کتاب از نقاط ضعف عمدة این کتاب محسوب می‌شود. بنابراین توصیه می‌شود که دست‌اندرکاران و سیاست‌گذاران تهیه و تدوین و همچنین مؤلفان محترم کتاب ویژن 3، دست‌کم در مراحل ویرایش کتاب، از نظرات معلمان و دانش‌آموزان در جهت تقویت نقاط ضعف مذکور، بهره ببرند.

چکیده پژوهش حاضر به بررسی گزارشِ گزارشگران کشتی به‌‌منظور ارائۀ مدل اختصاصی ترجمۀ استعاره‌‌های مفهومی پرداخته است. روش تحقیق این پژوهش به‌صورت کیفی و پیکره‌بنیاد است؛ به این منظور تعداد 20 گزارش از مجموعه مسابقه‌‌های جام‌‌جهانی کشتی در سال 2022 به‌صورت تصادفی انتخاب و از طریق تحلیل محتوای مبتنی بر زبان‌‌شناختی تحلیل شد. تحلیل‌‌ها نشان داد که استعاره‌‌ها به‌صورت میانگین بیش از 8 درصد گزارش‌‌ها را تشکیل داده است. ازاین‌رو، پُرکاربردترین جمله استعاری این گزارش‌‌ها شناسایی و درنهایت مدل ترجمۀ بافت‌محور اختصاصی استعاره‌‌های مفهومی استفاده‌شده در گزارش‌‌های کشتی طراحی شد؛ بنابراین با توجّه به اهمّیّت ترجمۀ درست برای یافتن مرتبط‌‌ترین مفهوم در زبان مقصد و همچنین با توجّه به اینکه پژوهشگران بسیاری مهم‌‌ترین مشکل ترجمه را ترجمۀ استعاره‌‌ها می‌‌دانند مدل اختصاصیِ ترجمۀ بافت محور برای ترجمۀ استعاره‌‌های مفهومیِ به کار برده شده در گزارش‌‌های ورزشی خصوصاً کشتی طراحی و معرفی گردید.

چکیده امروز انگلیسی زبان ارتباط بین‌المللی است و تقاضا برای یادگیری آن بالا است. عمدۀ آموزش انگلیسی به‌واسطۀ کُتُب آموزش زبان انگلیسی بین‌المللی صورت می‌گیرد و کشورهای مصرف‌کننده، همواره نسبت به تبلیغ فرهنگ غربی و تلاش جهت تحکیم امپریالیسم زبانی از سوی این کتاب‌ها نقد داشته‌اند. در مقالۀ پیشِ‌ِ رو مراحل تهیه و تدوین مواد آموزشی بومی بر مبنای «رویکرد متن‌محور تاملینسون» و یافته‌های پژوهشی شرح داده شده است. انتخاب متن‌های مناسب آموزشی سنگ‌بنای بهبود بازدهی یادگیری زبان بر پایۀ اصولی همانند ایجاد فرصت‌های کافی برای استفادۀ معنادار از زبان و متمرکز کردن زبان‌آموزان بر معناست. مواد آموزشی یاد شده پس از طراحی بر روی یک پلتفرم اینترنتی به نشانی «www.chamranelt.ir» قرار داده شدند که مهم‌ترین ویژگی آن: فراهم کردن انتخاب درس دلخواه به همراه فایل‌های صوتی و ویدیویی مربوط برای مدرّسان است. پاسخ بهتر به نیازهای زبان‌آموزان، تطبیق بهتر با مختصات محیط آموزشی، ایجاد انگیزش و ایجاد بستر لازم برای خلق توانش ارتباطی میان‌فرهنگی از مزایای مواد آموزشی بومی هستند و می‌توان استفاده از مواد آموزشی قرار داده شده در این پلتفرم را پاسخی برای حل مشکلات احتمالی فرهنگی کُتُب آموزش زبان انگلیسی بین‌المللی در نظر گرفت. همچنین، اینترنتی بودن این مواد آموزشی، باعث مدیریت بهتر هزینه‌های مرتبط با انتشار و رقابت‌پذیری بهتر آنها در بازار می‌شود.