A Bourdieusian Analysis of Jamalzadeh's Translation of Ibsen’s An Enemy of the People in the Literary Field of Iran

Document Type : Research Article

Authors

Samaneh Farhadi ¹

Behzad Ghaderi Sohi ²

¹ Department of English Language and Literature, Faculty of Foreign Languages, University of Isfahan

² Erciyes University

https://doi.org/10.22067/lts.2025.91246.1318

Abstract

Employing Bourdieu's “theory of practice”, this research examines Jamalzadeh’s position in Iran’s literary field and his motives for translating Ibsen's An Enemy of the People. First, the field of theater and the subfield of dramatic translation in the 1940s are reviewed. Then, Jamalzadeh’s habitus as a “translator in self-exile” is explored and the 1950s events leading to the 1953 coup are paralleled to those of the drama. Furthermore, deploying Bourdieu's and Derrida’s notions of “trajectory” and the “ideal translator,” respectively, Jamalzadeh’s earlier writings, including Saharay-e Mahshar, are analyzed to explore his position and the possible reasons behind his Ibsen translation. The research demonstrates how silenced voices in history can be heard through translations. Moreover, based on a sociological analysis of this translation, the authors argue that Jamalzadeh chooses Ibsen's text as a tool for identifying the then-political elites’ shortsightedness as the root cause of confusion among the people.

Highlights

 

Keywords

Sociology of Translation

Henrik Ibsen

Mohammad-Ali Jamalzadeh

Theory of Practice

An Enemy of the People

Subjects

• Translation Studies

---

 

References

ایبسن، ه. (1340). دشمن ملت (م. ع. جمال‌زاده، مترجم). بنگاه ترجمه و نشر کتاب. (تاریخ نشر نسخۀ اصلی 1882)

بزرگمهر، ج. (بیتا). محمد مصدق در محکمۀ نظامی. نهضت مقاومت ملی ایران.

بهنام، ج. (1379). برلنی‌ها: اندیشمندان ایرانی در برلن. فرزان روز. 

بی‌نا. (۱۳۳۰، ۱ مهر تا ۳۰ بهمن). روزنامه به‌سوی آینده.

پزشک‌نیا، ا. (1340). کتاب‌های تازه. سخن،(8): 969-971.

جمال‌زاده، م. ع. (1321). هفت قصه. پروین.

جمال‌زاده، م. ع. (1321). دیباچۀ مولف. در هفت قصه (2-12). پروین.

جمال‌زاده، م. ع. (1326). صحرای محشر. کانون معرفت.

جمال‌زاده، م. ع. (1340). نامه‌ای به ایرج افشار. م. افشین‌وفایی و ش. شاهین‌دژی (گردآورنده.)، نامه‌های ژنو: از محمدعلی جمال‌زاده به ایرج افشار (130-131). سخن.

جمال‌زاده، م. ع. (1354). مسالۀ نفت: مشکلی از مشکلات دنیای نفت. بخش نسخ خطی (شمارۀ پوشه 10993). کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران.

جمال‌زاده، م. ع. (1961). نامه‌ای به ایرج افشار. در نامه‌های ژنو: از محمدعلی جمال‌زاده به ایرج افشار (286-289). سخن.

حسینیان، ر. (1384). نقش مطبوعات طرفدار دولت در بسترسازی کودتا. مجموعه مقالات بررسی نقش مطبوعات در بسترسازی کودتای 28 مرداد 1332. موسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.

دهباشی، ع. (1377). یاد سیدمحمدعلی جمال‌زاده. ثالث.

رضوانی، م. ا. (1345). انقلاب مشروطیت ایران. سپهر.

زاهدی، ف. (1389). درام معاصر ایرانی و هنریک ایبسن. دانشگاه تهران.

زرین‌کوب، ع. (1329). فلسفه و هنر. یغما، (37): 119-123.

سعیدی، م.، و معاذاللهی، پ. (1399). سنت ترجمه در عصر ایلخانان و تیموریان. قطره.

طاهباز، ح. (1370). حرف‌های محمدعلی جمال‌زاده. برگرفته از لینک: https://www.youtube.com/watch?v=h9OUk9Bx4Y8

طاهباز، ح. (1364). حرف‌های محمدعلی جمال‌زاده. برگرفته از لینک: https://www.youtube.com/watch?v=h9OUk9Bx4Y8

 طلوعی، و.، و رضایی، م. (1386). ضرورت کاربست ساختارگرایی تکوینی در جامعه‌شناسی ادبیات. جامعه‌شناسی، 8 (3)، 3-27. 

علم، ا. (1348). یادداشت‌های علم-سال 1348. در یادداشت‌های علم (151-403). معین.

عمرانی، م. م. (1392). سخنی کوتاه با خواننده. در دشمن مردم (5-15). دنیای نو.

غفاری، م.، و مدرس خیابانی، ش. (1401). تحلیل بوردیویی نقش سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی مترجم در انتخاب کتاب برای ترجمه، مطالعه موردی:عبدالحسین آذرنگ. مطالعات ترجمه، 80، 40-57.

فخارزاده، م.، و دباغ‌زاده، ا. (1400). نمود عادت‌واره مترجم در سبک ترجمه: موردپژوهی سبک ترجمه صالح حسینی. مطالعات زبان و ترجمه، ۵۴(1)، 81-106. https://doi.org/10.22067/lts.v54i1.85424

قادری سُهی، ب. (1385). روشنگری در بوتۀ آزمایش: نگاهی به نمایشنامۀ دشمن مردم. پژوهش زبانهای خارجی، (31)، 79-94.

قادری سُهی، ب. (1396). دشمن مردم: بازخوانی افکار سیاسی «اصحاب قرارداد اجتماعی» در بافت مدرنیته. در دشمن مردم (7-38). بیدگل.

قنبری، م. (1400).  از ریشه تا امروز. علمی و فرهنگی.

کاتوزیان، ه. (1389). دربارۀ جمال‌زاده و جما‌ل‌زاده‌شناسی. سخن.

متینی، ج. (1376). جمال‌زاده و مخالفان او. ایران‌شناسی، 9(4): 601-645.

محمدپور، ف.، و شاه نظری، م.ت.، و افروز، م. (1399). نگاهی جامعه‌شناختی به رفتار مترجمان: بررسی ترجمه چند نمونه از رمان‌های انگلیسی به فارسی در ایران. مطالعات زبان و ترجمه، ۵۳(1)، 197-228. https://doi.org/10.22067/lts.v53i1.84761

محمدی، ص. (1398، بهمن). دلجویی از بکت، حذف جمال‌زاده. برگرفته از

 https://jamejamdaily.ir/newspaper/item/55419

مصدق، م. (1331). سخنرانی محمد مصدق در مجلس هفدهم در روز پیش از کسب رأی اعتماد از مجلس شورای ملی (آذر ۱۳۳۱). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما). https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Mohammad_Mosaddegh%27s_speech,_December_1952.oga

مصدق، م. (1349). نطق‌ها و مکتوبات دکتر مصدق در دوره‌های پنجم و ششم مجلس شواری ملی. مصدق.

معاذاللهی، پ.، و تجویدی، غ. (1397). نگرشی بر جامعه‌شناسی تولید آثار ادبی بین سال‌های1320 تا 1345با تکیه بر ترجمه رمان. کاوش‌نامه زبان و ادبیات فارسی، 19(38)، ۶۵ – ۹۷.

ملک‌پور، ج. (1400). ادبیات نمایشی در ایران (ج 4). طوس.

مهرین، م. (1342). جمال‌زاده و افکار او. آسیا.

میلانی، ع. (1369). مجلۀ کاوه و مسالۀ تجدد. ایران‌شناسی(7)، 504-519.

مینوی، م. (1333الف). پرگنت-خلاصۀ یک کتاب. سخن، 8، 612-616.

مینوی، م. (1333ب). پانزده گفتار. انتشارات دانشگاه تهران.

نبوی، ن. (1388). روشنفکران و دولت در ایران، ترجمۀ حسن فشارکی. شیرازه.

هوشیار، م.ب. (1334). مروری بر ترجمۀ جمال‌زاده از ویلهلم تل شیلر. سخن، 11، 1035-1039.

هوویان، آ. (1384). ارمنیان ایران. هرمس.

یزدانی، س. (1396). کودتاهای ایران. ماهی.

 

Abrahamian, E. (1982). Iran between two revolutions. Princeton University Press.

Abrahamian, E. (2001). The 1953 Coup in Iran. Science & Society, 65(2), 182-215.

Afary, J. (1996). The Iranian Constitutional Revolution, 1906-1911: Grassroots democracy, social democracy, and the origins of feminism. Columbia University Press.

Angelleli, C. (2014). The sociological turn in translation and interpreting studies. John Benjamins.

Belle, M. A., & Hosington, B. (2017). Translation, history and print: A model for the study of printed translations in early modern Britain. Translation Studies, 10(1), 2–21. https://doi.org/10.1080/14781700.2016.1213184 

Bhabha, H. (1984). Of mimicry and man: The ambivalence of colonial discourse. October, 28, 125–133. The MIT Press. http://www.jstor.org/stable/778467

Bigsby, C. W. (2005). Arthur Miller. Cambridge University Press.

Bourdieu, P. (1977). Outline of a theory of practice. Cambridge University Press.

Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood Press.

Bourdieu, P. (1990). The logic of practice. Polity Press.

Bourdieu, P. (1993). The field of cultural production: Essays on art and literature. Columbia University Press.

Bourdieu, P. (1996). The rules of art: Genesis and structure of the literary field. Polity Press.

Bourdieu, P., & Wacquant, L. J. (1992). An invitation to reflexive sociology. University of Chicago Press.

Buzelin, H. (2018). Sociological models and translation history. In L. D’hulst & Y. Gambier (Eds.) A history of modern translation knowledge: Sources, concepts, effects (pp. 337-346). John Benjamins.

D'Amico, G. (2013). Domesticating Ibsen for Italy: Enrico and Icilio Polese's Ibsen Campaign. Domesticating Ibsen for Italy, 1-358.

De Bellaigue, C. (2012). Patriot of Persia: Muhammad Mossadegh and a Very British Coup. Harper.

Derrida, J. (2001). What is a" relevant" translation? Critical Inquiry, 27(2), 174-200.

Gasiorowski, M. J. (2013). The CIA's TPBEDAMN Operation and the 1953 Coup in Iran. Journal of Cold War Studies, 15(4), 4-24.

Ghaderi Sohi, B. (2010). Religion, ideology and translation: Transcreating Peer Gynt in Iran. In Ibsen through new eyes: Religion and freedom (pp. 205-215). Centre for Asian Theatre (CAT).

Ghanoonparvar, M. R. (2021). From prophets of doom to chroniclers of gloom. Mazda.

Gouanvic, J. M. (2005). A Bourdieusian theory of translation, or the coincidence of practical instances: Field, ‘habitus’, capital and ‘illusio’. The Translator, 11(2), 147–166.

Haddadian-Moghaddam, E. (2014). Literary translation in modern Iran: A sociological study. John Benjamins.

Hanna, S. (2016). Bourdieu in translation studies: The socio-cultural dynamics of Shakespeare translation in Egypt. Routledge.

Inghilleri, M. (2005). The sociology of Bourdieu and the construction of the ‘object’ in translation and interpreting studies. The Translator, 11(2), 125-145.

Joseph, E. (1989). Bongāh-e tarjoma wa našr-e ketāb [The Institute for Translation and publication]. In E. Yarshater (Ed.), Encyclopædia Iranica (Vol. IV, pp. 351-355). Routledge.

Kamshad, H., & Mozaffari, N. (2012). JAMALZADEH, MOHAMMAD-ALI ii. Work. In Encyclopaedia Iranica (online editin ed.). https://www.iranicaonline.org/articles/jamalzadeh-ii.

Malone, I. R. (2009). The public and literary reception of Henrik Ibsen during the Irish Revival. Nordic Irish Studies, 8, 17–28.

Moi, T. (2006). Henrik Ibsen and the Birth of Modernism: Art, Theater, Philosophy. Oxford University Press.

Mori, M. (2017). Ibsen’s An Enemy of the People: An inter-sociocultural perspective. Scandinavica, 56(2), 26-56.

Mozaffari, N. (2012). JAMALZADEH, MOHAMMAD-ALI i. Life. In Encyclopaedia Iranica (online edition ed.). https://iranicaonline.org/articles/jamalzadeh-i

Narimanov, N. (1906, 21 May). NƏ YAZIYORLAR [What They Write]: BAKI MÜSƏLMANLARINA AÇIQ MƏKTUB [Open Letter to Baku Muslims]. Heyat qəzeti, 4.

Pym, A. (1998). Method in translation history. Taylor & Francis.

Pym, A. (2009). Humanizing translation history. HERMES-Journal of Language and Communication in Business, 42, 23-48.

Qi, Sh. (2017). (Mis)reading Ibsen: Chinese Noras on and off the stage and Nora in her Chinese Husband’s Ancestral Land of the 1930s as Reimagined for the Globalized World Today. Comparative Drama, 50, 341-364.

Rahnema, A. (2014). Behind the 1953 coup in Iran: Thugs, turncoats, soldiers, and spooks. Cambridge University Press.

Rem, T. (2007). Nationalism or internationalism? The early Irish reception of Ibsen. Ibsen Studies, 7(2), 188-202.

Sage, S. F. (2006). Ibsen and Hitler: The playwright, the plagiarist, and the plot for the third reich. Basic Books.

Sela-Sheffy, R.(2005). How to be a (recognized) translator: Rethinking habitus norms, and the field of translation. Target, 17(1), 1–26.

Senelick, L. (2014). How Ibsen fared in Russian culture and politics. Ibsen Studies, 14(2), 91-108.

Simeoni, D. (1998). The pivotal status of the translator’s habitus. Target, 10(1), 1-39.

Simeoni, D. (2007). Translation and society. The emergence of a conceptual relationship. In P. St-Pierre & P. C. Kar (Eds.), Reflections, refractions, transformations (pp. 13-26). John Benjamins.

Stanislavski, K. (1954). My life in art. Foreign Languages Publishing House.

Stutesman, J. H. (n.d.). Memorandum by the assistant secretary of state for near eastern, South Asian, and African affairs (McGhee) to the under secretary of state (Matthews), January 21, 1952. Foreign Relations of the United States, 1951–1954, Iran, 1951–1954. Retrieved January 19, 2025, from https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1951-54Iran/d65

 Tam, K.-k. (1984). Ibsen in China: Reception and influence. University of Illinois at Urbana-Champaign.

Vorderobermeier, G. M. (2014). Remapping habitus in Translation Studies. Rodopi.

Wolf, M. (2007). Introduction. In M. Wolf & A. Fukari (Eds.). Constructing a Sociology Of Translation (pp. 1-36). John Benjamins.

Wolf, M. (2012). The sociological turn and its “activist turn”. Translation and Interpreting Studies, 7, 129-143. https://doi.org/10.1075/tis.7.2.02wol

Yergin, D. (1990). The prize: The epic quest for oil, money, and power. Simon & Schuster.