دانشگاه فردوسی مشهد مطالعات زبان و ترجمه 2228-5202 58 2 2025 08 23 Patrons and Cultures: A Socio-political History of Scientific and Philosophical Translation in Iran from Ancient to the Qajar Period حامیان و فرهنگ‌ها: تاریخ سیاسی‌اجتماعی ترجمة متون علمی و فلسفی در ایران از ایران باستان تا دوره قاجار 61 82 47775 10.22067/lts.2026.96862.1407 FA عبداله نوروزی گروه زبان انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد 0000-0003-4449-0155 Journal Article 2025 12 10 Translation serves as a powerful medium for transmitting knowledge, culture, and ideas from one culture to another. The efficacy of translation hinges on social, cultural, and political contexts. The transmission of scientific and philosophical concepts from ancient Greece to Iran sparked intellectual vitality and broadened perspectives on existence and the cosmos. Historically, translation in Iran has experienced cycles of flourishing and decline: during eras when cultural openness, patronage from rulers, or a collective thirst for knowledge prevailed, translation, and with it, philosophy and science, prospered. Conversely, in more culturally neglectful periods, translation and its influence waned. Exploring various socio-cultural and political conditions across epochs, this study demonstrates that external factors such as governmental support, societal demand, and a predisposition toward knowledge have shaped the translation of scientific and philosophical texts. ترجمه ابزاری مهم برای انتقال علم و فلسفه بوده و تاریخچه‌ای پر فراز و فرود داشته است. انتقال مفاهیم فلسفی از یونان باستان به ایران اگرچه سرآغاز آشنایی ایرانیان با فلسفه نبوده، اما در پویایی تفکر انسانی و نگرشی عمیق‌تر به چیستی‌های گوناگون تاثیری بسزا داشته است. ترجمه به‌عنوان ابزار این ارتباط و وسیله انتقال تفکر فلسفی غرب، در طول تاریخ بسته به موقعیت ها و شرایط گوناگون اجتماعی، فرهنگی و سیاسی میزان تاثیر آن در زایش و گسترش فلسفه و علم، بویژه جریان آن از غرب به شرق متأثر از عوامل مختلفی بوده است. در این جستار، پژوهشگر شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دوره‌های مختلف تاریخ ترجمه متون علمی و فلسفی در ایران را جویا شده است. این پژوهش نشان داد که در دوره‌های مختلف، بسته به بسته‌ یا باز بودن جامعه، عواملی چون حمایت‌های حکمرانان، علم‌دوستی افراد و نیازهای جامعه باعث رونق ترجمه یا افول آن شده است. https://jlts.um.ac.ir/article_47775_6ee0b1c15b0c6533d73b00d403baa864.pdf