مطالعات زبان و ترجمه

چکیده این پژوهش با استفاده از نظریۀ ترامتنیت ژنت، ضمن بررسی و دسته‌بندی دگرگونگی‌های محتوایی داستان رستم و سهراب در سیزده ترجمۀ انگلیسی از شاهنامه، می‌کوشد خلأ موجود در مطالعات ترجمه را در این زمینه پُر کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بیش از نیمی از زیرداستان‌ها در ترجمه‌های انگلیسی دستخوش تغییر شده‌اند و تغییرات، در چهار مقولۀ اصلیِ «کاهش»، «افزایش»، «جایگزینی رویداد» و «جایگزینی شخصیت» طبقه‌بندی شدند. کاهش، که پربسامدترین نوع دگرگونگی است، اغلب با حذف شخصیت‌ها، صحنه‌ها یا عناصر فلسفی و اخلاقی، منطق علّی و چندصداییِ حماسه را تضعیف کرده است. افزایش، با افزودن عناصر داستانی بی‌سابقه، گاه موجب تغییر ژانر از حماسۀ پهلوانی به روایت‌های عاشقانه یا فانتزی شده است. جایگزینی نیز با تغییر در رویدادها و شخصیت‌های داستان، مفاهیمی چون تقدیر، هویت و مسئولیت فردی را بازتعریف کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مترجمان انگلیسی، داستان را بازنویسی و با ذائقه و انتظارات مخاطبان مقصد سازگار کرده‌اند.

چکیده نقد اثری ترجمه‌شده فرصتی می‌آفریند تا مخاطب با نگاهی نو آشنا شود و از منظری جدید از کیفیتش آگاه شود. هرچند نگاه و نقدی جامع از اثری هرچند کوچک امکان‌پذیر نیست، تلاش‌ها همواره بر آن بوده تا خواننده از نقد ترجمه بهره لازم و کافی ببرد. در این جستار تلاش شده با به‌کارگیری مدل نقد رایس، دو ترجمة فارسی از رمان سرگذشت ندیمه اثر مارگارت اتوود از نظر بگذرد و از خلال بررسی‌های مقابله‌ای، مشابهت‌ها و تفاوت‌های عملکرد مترجمان آشکار شود . بررسی نمونه‌ها نشان می‌دهد که سُمی تلاش کرده سبک نویسنده را در ترجمه پیاده کند. دقت او در ترجمة گفت‌وگوها مناسب‌تر است و عناصر فرهنگی را نیز در نظر داشته است. اسحاقیان اما از ترجمة تحت‌الفظی کمک گرفته است. این روش باعث شده در مواجه با عناصر فرهنگی نتواند معانی را منتقل کند و ترجمه‌اش احتمالاً نتواند تأثیر متناظر متن اصلی را در خواننده ایجاد کند.

چکیده پژوهش حاضر به بررسی تأثیر شیوه‌های گفتار متنوع بر برداشت مخاطبان انیمیشن‌های دوبله می‌پردازد. بیست دانشجو در دو گروه مستقل، ویدئوهایی از چهار شخصیت را مشاهده کردند که در یک نسخه با فارسی معیار و در نسخۀ دیگر با فارسی متأثر از زبان‌ها و گویش‌های رایج در ایران صحبت می‌کردند، درحالی‌که محتوای گفتار و محتوای دیداری‌شنیداری ثابت بود. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌ای در چارچوب تکنیک پوشش زبانیVGT گردآوری و با آزمون‌های تی مستقل و من-ویتنی تحلیل شدند. نتایج نشان داد که تأثیر شیوۀ گفتار در همۀ ابعاد و برای همه شخصیت‌ها یکسان نیست. منسجم‌ترین الگو در بعد همبستگی مشاهده شد و شخصیت‌هایی که به فارسی متأثر از زبان‌ها و گویش‌های رایج در ایران صحبت می‌کردند در بیشتر شاخص‌های این بعد ارزیابی مطلوب‌تری دریافت کردند. در مجموع، یافته‌ها نشان داد که شیوۀ گفتار می‌تواند در کنار محتوای دیداری‌شنیداری، در شکل‌گیری برداشت مخاطب از شخصیت‌های انیمیشن نقش داشته باشد.

چکیده تأثیر کیفیت محلی‎‌سازی بازی‌های ویدئویی بر تجربة بازیکن‌ها حوزه‌ای نوین است که هنوز به‌صورت تجربی مورد بررسی گسترده پژوهش‌گران قرار نگرفته است. در این راستا، 30 بازیکن‌ معمولی (در دو گروه ۱۵ نفره) در پژوهش شبه‌آزمایشی حاضر شرکت کردند. شرکت‌کنندگان در گروه A نسخه باکیفیت و گروه B نسخة بی‌کیفیت بازی مافیا: ویرایش نهایی (۲۰۲۰) را بازی کردند. ایرادهای کیفی موجود در نسخة بی‌کیفیت بازی عبارت بودند از ایرادهای زبانی از جمله ترجمة نادرست، ترجمة ناقص، ترجمة ناهماهنگ عبارات، ایرادهای نگارشی، و ترجمه‌های نادرست بافتی که در سه موقعیت مختلف در بازی به وقوع پیوستند. تجربة بازیکن‌ها با استفاده از پرسشنامة غرق‌شدگی ارزیابی شد. علاوه بر این، ادراک ذهنی بازیکن‌ها از ایرادهای کیفی موجود در هر دو نسخة فارسی بازی بررسی شد. براساس نتایج، تفاوت چشم‌گیری میان دو گروه از حیث نمرات غرق‌شدگی بازیکن‌ها حاصل نشد، اما ایرادهای کیفی بیشتری در گروه B به ادراک بازیکن‌ها رسیده بود، مخصوصاً در شرایطی که شرایط بازی در سطح تعامل‌پذیری پایین‌تری قرار داشت.

چکیده تحلیل ترجمه سبک گفتاری شخصیت‌های داستانی از آن‌رو اهمیت دارد که بازنمایی هویت جنسیتی در متون ادبی تا حد زیادی از طریق شیوه گفتار و لحن شخصیت‌ها شکل می‌گیرد. بررسی این مؤلفه در ترجمه می‌تواند چگونگی انتقال یا دگرگونی نقش‌های جنسیتی را آشکار سازد. پژوهش حاضر با تکیه بر مدل‌های زبان و جنسیت لیکاف (۱۹۷۵) و تنن (۱۹۹۰)، سبک گفتاری سه شخصیت اصلی زن در رمان کافکا در کرانه اثر هاروکی موراکامی را در متن اصلی ژاپنی و دو ترجمه فارسی آن بررسی می‌کند. داده‌ها شامل ۱۵۰ گفتار است که بر اساس شاخص‌هایی چون پرسش‌های غیرمستقیم، لحن محاوره‌ای و تلطیف انتقادها تحلیل شده‌اند. ترجمه‌های فارسی بررسی‌شده به‌صورت غیرمستقیم و بر پایه ترجمة انگلیسی فیلیپ گابریل انجام شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد واسطه‌بودن زبان انگلیسی موجب کاهش یا حذف برخی عناصر سبکی گفتار زنانه شده و بر ضرورت دقت در انتقال لحن و ویژگی‌های جنسیتی در ترجمه‌های واسطه‌ای تأکید دارد.

چکیده ادبیات ترجمه‌شده در ایران همواره با اقبال روبه‌رو بوده است. ویرایش آثار ادبی کیفیت متن را بهبود می‌بخشد، اما فرایند آن در انتشارات ایرانی مبهم است. این پژوهش با هدف رفع این ابهام و بررسی فرایند ویرایش انجام شد. بدین منظور، با ۵۷ کنشگر دخیل مصاحبه شد. پاسخ به پرسش‌ها با روش تحلیل مضمون و رویکرد کیفی تحلیل شد. بر اساس نظریة کنشگر-شبکه، کنشگران انسانی و غیرانسانی شناسایی شدند. پنج نفر از این کنشگران انسانی به‌طور مستقیم در فرایند ویرایش نقش دارند و بیش از نیمی از آن‌ها در نقش‌هایشان هم‌پوشانی نشان دادند. یافته‌ها طیفی از روش‌های تعاملی را میان کنشگرها نشان داد که از تعامل مستقیم تا فقدان تعامل را دربر می‌گرفت. کنشگران اغلب ارتباط مبتنی بر ارسال فایل را به دیگر راه‌های ارتباطی ترجیح دادند. یافته‌های این مطالعه ممکن است برای افزایش کیفیت تعامل میان کنشگران و طراحان طرح درس و آموزگاران ویرایش و ترجمه کاربردی باشد.

چکیده در دورۀ پهلوی اول تألیف اثر با موضوع زنان و با هدفِ عبرت‌دهی یکی از مؤلفه‌های بوطیقای نظام ادبی بود. این پژوهش با بررسی ۱۵۰ اثر ترجمه‌شدۀ این دوره نشان می‌دهد که این مؤلفه به صورت ترجمۀ آثاری درباره و برای زنان به بوطیقای ترجمه وارد شده است. از این میان، این پژوهش با استفاده از مفهوم «نگرش» موردنظر هرمانز (۲۰۰۷)، به بررسی نگرش ۱۷ مترجم نسبت به موضوع زنان در ۲۵ اثر ترجمه‌شده می‌پردازد. تحلیل محتوایی آثار نشان می‌دهد که مترجمان نگرش خود را در متن و پیرامتن ترجمه‌ ابراز کرده‌اند. برخی هم‌سو با نویسندگان ایرانی آثاری را برای ارشاد زنان ترجمه ‌کرده‌اند؛ اما بیشتر آنان نگرشی همدلانه نشان داده‌اند‌. ازجمله روش‌هایی که اتخاذ کرده‌اند این است که گاهی عنوان اصلی اثر را به نامی زنانه و خصائل مثبت تغییر ‌داده‌اند، در مقدمه و مؤخره‌ به هدف ترجمه اشاره کرده‌اند و با تلخیص ترجمه مضمون اثر را منتقل ‌کرده‌اند. 

چکیده مترجم در ترجمه آثار ادبیات کودک، اقتباس‌ها و خلاقیت‌های مختلفی انجام می‌دهد تا دریابد چه چیزی در آن اثر برای کودک مناسب است و چگونه آن را به‌مقتضای سن و شرایط اجتماعی فرهنگی جامعه بیان کند تا درک آن برای کودک آسان شود. پژوهش حاضر بر آن است که دو داستان منتخب (گربه‌های اشرافی و گربه‌های زیر شیروانی و نیز سیندرلا؛ دختر یتیم) از شرکت «سوپراسکوپ (۴۸ داستان)» را با توجه به روش‌هایی که در «بازآفرینی» این داستان‌ها بر اساس محتوای آن‌ها، گفت‌وگوهای شخصیت‌ها، اشعار و موسیقی‌های مندرج، به کار رفته است، بررسی کند. همچنین «اقتباس‌های فرهنگی‌ای» که در بخش‌های اضافه‌شده به متن کتاب‌‌قصه‌ها و طراحی تصاویر در داستان‌ها وجود دارد نیز هم‌سو با اهداف پژوهش بررسی شده‌اند. در بخش تحلیل داده‌ها نمونه‌های چندی از مصادیق «ترجمۀ خلاقانه» و «اقتباس فرهنگی» که مجموعاً منجر به بازآفرینی آثار مزبور یا در مواردی بومی‌سازی آن‌ها برای کودکان شده‌اند، آورده شده است.

چکیده درحالی‌که ادبیات نظری ترجمه، عمدتاً بر ابعاد زبانی و گفتمانی متمرکز است، پژوهش حاضر با رویکردی اکتشافی به ترجمه به‌مثابه کنشی فرهنگی اقتصادی در زنجیره تولید، توزیع و مصرف کالاهای فرهنگی می‌نگرد و سهم ترجمه متون ادبی در اقتصاد هنر ایران را طی یک بازه سه‌ساله بررسی می‌کند. داده‌ها با همکاری خانه کتاب و ادبیات ایران گردآوری شده است و متمرکز بر نشر کتاب‌های تألیف شده و ترجمه‌شده در حوزه ادبیات است. در بازه سه‌ساله موردمطالعه، درمجموع ۵۷۵۷۰ عنوان کتاب در حوزه ادبیات منتشر شده است که از این تعداد ۳۹۵۴۴ اثر در قالب تألیف و ۱۸۰۲۶ اثر در قالب ترجمه به چاپ رسیده است. چارچوب نظری پژوهش بر تلفیقی از نظریه میدان بوردیو، اقتصاد خلاق و نظریه بازنویسی لفور استوار است. یافته‌های این پژوهش علاوه بر ارائه آمار تولیدات ترجمه به‌عنوان یکی از شاخص‌های اقتصادی، به‌طور ضمنی می‌تواند بازتاب سواد فرهنگی و میزان استقبال از ترجمه ادبی باشد. همچنین، یافته‌ها تصویری از سهم ترجمه را در ارزش فرهنگی‌ اقتصادی هنر فراهم می‌نماید که می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری فرهنگی، حمایت نهادی از مترجمان و ارتقای سواد فرهنگی در جامعه باشد.

چکیده این پژوهش به بررسی تأثیر ادغام یادگیری خودتنظیم در آموزش ترجمه با استفاده از ChatGPT پرداخت. دانشجویان به دو گروه کنترل و آزمایش تقسیم شدند. گروه آزمایش بر مبنای یادگیری خودتنظیم آموزش دید. بازخورد هدفمند نیز نقش اساسی در هدایت فرایند یادگیری داشت. از پیش‌آزمون و پس‌آزمون جهت ارزیابی عملکرد ترجمه و از پرسشنامۀ MSLQ و دفترهای خودبازتابی جهت بررسی میزان پیشرفت خودتنظیمی استفاده شد. نتایج نشان از بهبود معنادار در کیفیت ترجمه و رفتارهای خودتنظیمی در گروه آزمایش داشت. تحلیل مضمونی دفترها حاکی از گذار از وابستگی به هوش مصنوعی به تصمیم‌گیری آگاهانه بود. یافته‌ها نشان داد آموزش مبتنی بر یادگیری خودتنظیمی همراه با بازخورد ساختاریافته هم موجب افزایش تعامل دانشجویان با ابزارهای هوش مصنوعی و هم تقویت استقلال فکری، تفکر انتقادی و مشارکت آن‌ها در امر یادگیری می‌شود. این مطالعه بر ارزش به‌کارگیری ابزارهای هوش مصنوعی بر پایۀ مبانی آموزش و یادگیری در دوره‌های تربیت مترجم تأکید دارد

چکیده ترجمه ابزاری مهم برای انتقال علم و فلسفه بوده و تاریخچه‌ای پر فراز و فرود داشته است. انتقال مفاهیم فلسفی از یونان باستان به ایران اگرچه سرآغاز آشنایی ایرانیان با فلسفه نبوده، اما در پویایی تفکر انسانی و نگرشی عمیق‌تر به چیستی‌های گوناگون تاثیری بسزا داشته است. ترجمه به‌عنوان ابزار این ارتباط و وسیله انتقال تفکر فلسفی غرب، در طول تاریخ بسته به موقعیت ها و شرایط گوناگون اجتماعی، فرهنگی و سیاسی میزان تاثیر آن در زایش و گسترش فلسفه و علم، بویژه جریان آن از غرب به شرق متأثر از عوامل مختلفی بوده است. در این جستار، پژوهشگر شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دوره‌های مختلف تاریخ ترجمه متون علمی و فلسفی در ایران را جویا شده است. این پژوهش نشان داد که در دوره‌های مختلف، بسته به بسته‌ یا باز بودن جامعه، عواملی چون حمایت‌های حکمرانان، علم‌دوستی افراد و نیازهای جامعه باعث رونق ترجمه یا افول آن شده است.

چکیده کیفیت ترجمه برای برقراری ارتباط مؤثر حیاتی است و در حیطة زیرنویس‌گذاری، این اهمیت با ویژگی‌های خاص آن افزایش می‌یابد. زیرنویس‌گذاری غیرحرفه‌ای به شکلی رو به رشد از ارتباطات بین‌فرهنگی و حوزه‌ای با جذابیت فزاینده دانشگاهی تبدیل شده است. این پژوهش به بررسی زیرنویس‌گذاری آماتور فیلم‌های درام خارجی بومی‌سازی‌شده برای مخاطبان فارسی‌زبان در ایران بر اساس مدل FAR پیشنهادی پدرسن (2017a) می‌پردازد. این پژوهش بر ارزیابی کیفیت زیرنویس‌های آماتور با هدف کشف الگوهای خطای ترجمه چندرسانه‌ای توسط زیرنویس‌گذاران غیرحرفه‌ای متمرکز است. مطابق با الگوهای خطای شناسایی‌شده، از منظر ترجمه، خطاهای معنایی مهم‌ترین عامل‌اند. اگرچه زیرنویس‌گذاران غیرحرفه‌ای ممکن است کاستی‌ها و خطاهایی در جنبه‌های معنایی نشان دهند، اما در عین حال شایستگی‌های قابل توجهی به‌ویژه در توانایی‌هایشان در کار با نرم‌افزارهای زیرنویس‌گذاری از خود نشان می‌دهند. این مقاله با اتکا بر نتایج، بر لزور تصحیح مدل FAR با درنظرگیری حساسیت‌های فرهنگی برای توضیح متغیرهایی که بر شیوه‌های زیرنویس‌گذاری تأثیر می‌گذارند، استدلال می‌کند و بر تأثیر هنجارها و محدودیت‌های محلی تأکید می‌ورزد.

چکیده پژوهش حاضر تلاشی است برای تحلیل علم‌سنجی پژوهش‌های «تاریخ ترجمه در ایران» که در بازه زمانی ۱۳۵۰ تا ۱۳۹۹ منتشر شده‌اند. در این راستا، با استفاده از پایگاه‌های اطلاعاتی، ۱۲۱۲ آثار مرتبط با این موضوع شناسایی و در ۹ دسته طبقه‌بندی شدند: آثار منتشرشده در ایران (شامل تک‌نگاری، فصل کتاب، مقاله نشریات علمی، مقاله نشریات عمومی، مقاله روزنامه و پارسای دانشگاهی) و آثار منتشرشده در خارج (تک‌نگاری، فصل کتاب و مقاله نشریات علمی). سپس، اطلاعات کتاب‌شناختی این آثار گردآوری و وارد نرم‌افزار وُس‌ویوور شد. در فرایند تحلیل به پنج مؤلفه پرداخته شد: زبان، سال نشر، محل نشر، نشریات علمی فعال و مراکز علمی-دانشگاهی فعال. طبق نتایج تحلیل، اغلب پژوهش‌های «تاریخ ترجمه در ایران» به زبان فارسی و انگلیسی منتشر شده‌اند و روند انتشار آن‌ها در بازه پنجاه‌ساله نسبتاً صعودی بوده است. اکثر این آثار در شهرها، نشریات و مراکز علمی-دانشگاهی منتشر شده‌اند که ارتباط مستقیم با رشته مطالعات ترجمه دارند.

چکیده ترجمه‌پژوهان تاکنون کمتر به نشریات ادواری توجه نشان داده‌اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه ترجمه، زبان‌های مورداستفاده در ترجمه، محتوای متون ترجمه‌شده، خاستگاه مترجمان و واکنش‌های اجتماعی به ترجمه در سه نشریۀ «دانش»، «الکمال» و «دبستان» چاپ مشهد انجام شده است. نتایج نشان داد ترجمه در این سه نشریه، با توجه به اهداف آن‌ها، از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و بخش قابل‌توجهی از مطالب آن‌ها را متون ترجمه‌شده از زبان‌های فرانسه، عربی و انگلیسی تشکیل می‌داده است. محتوای این ترجمه‌ها شامل موضوعات متنوع اجتماعی، فرهنگی و علمی، مانند زندگی‌نامه‌ها، رمان‌ها و مباحث علمی و دینی، بوده است. مترجمان این نشریات اغلب روزنامه‌نگاران، تجار و کارکنان ادارات بودند که به‌صورت غیرحرفه‌ای به ترجمۀ مطالب از نشریات و کتاب‌های خارجی می‌پرداختند. همچنین، ترجمۀ آثاری که با ارزش‌های فرهنگ اسلامی و ایرانی ناسازگار بودند، واکنش منفی علما را به دنبال داشت. این پژوهش ضمن بررسی جایگاه و نقش ترجمه در نشریات ادواری، زمینه را برای پژوهش‌های آتی در حوزه تاریخ ترجمه هموار می‌سازد.

چکیده این مقاله با تکیه بر چارچوب معرفت‌شناختی فوکو، چالش‌های ترجمۀ قطعه‌نویسی در اندیشه‌های پاسکال را تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد ترجمۀ متون فلسفی کلاسیک صرفاً فرایندی زبانی نیست، بلکه مستلزم بازسازی اپیستمه‌های حاکم بر متن مبدأ است. با روش کیفی تفسیری، سه قطعه از اندیشه‌ها (شماره‌های ۲۱۸، ۱۷۳ و ۱۵۱) از حیث واژگان، خوانش‌پذیری و انتقال مفاهیم بررسی شده‌اند. یافته‌ها حاکی از آن است که تقابل علم و الهیات، نقد خرافه و نظام تربیت تحسین‌محور، موانعی نظری در ترجمه ایجاد می‌کنند. برای رفع این موانع، راهکارهایی چون شرح مفهومی، بازآفرینی لحن طعنه‌آمیز و بازتنظیم بافت تاریخی پیشنهاد می‌شود. این مطالعه، مترجم را کنشگری معرفت‌شناختی می‌داند که باید با درک گسست‌های اپیستمیک، به ترجمه‌ای آگاهانه و مسئولانه دست یابد.

چکیده این پژوهش براساس «نظریۀ عمل» بوردیو، موقعیت جمال‌زاده در میدان ادبی ایران و انگیزه‌های احتمالی او را در انتخاب ترجمۀ نمایشنامۀ دشمن مردم ایبسن بازنمایی می‌کند. ابتدا ساختار میدان تئاتر و زیرمیدان ترجمۀ نمایشی در دهۀ سی بررسی می‌شود. سپس «عادت‌واره»ی جمال‌زاده در جایگاه «مترجمی در خودتبعیدی» تحلیل و رویدادهای دهۀ سیِ منجر به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به‌موازات وقایع نمایشنامه قرائت و مقابله می‌شود. همچنین، برای تعیین مواضع جمال‌زاده و تبیین دلایل ترجمۀ دشمن مردم چند اثر تأثیرگذار بر «خط سیر» او مانند صحرای محشر، با استفاده از مفاهیم «خط سیر» بوردیو و «مترجم ایده‌آل» دریدا تحلیل می‌گردد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد چگونه صداهای خاموش در تاریخ در ترجمه‌(ها) شنیده می‌شوند. براساس تحلیل جامعه‌شناسانۀ این ترجمه، نویسندگان معتقدند انتخاب متن ایبسن ابزاری است برای سرزنش آنچه که جمال‌‌زاده کوته‌بینی و ریاکاری نخبگان سیاسی آن زمان و در نتیجه یکی از دلایل سردرگمی تودۀ مردم می‌داند.

چکیده این نوشتار در نظر دارد تا ضمن تشریح مفاهیم معرفت‌‏شناختی و نظری در نظریه شرقی ترجمه زیست‏‌بوم‏‌‏شناختی، به تحلیل راهبردهای متناسب‌‏سازی و گزینش پیرامتن در آگهی تبلیغاتی سه‌زبانه شرکت هواپیمایی امارات بپردازد. پرسش اینجاست که این شرکت چگونه با «متناسب‏‌سازی» و «گزینش» متن، پیرامتن و بینامتن آگهی‌‏های تبلیغاتی خود، ضریب تأثیرگذاری و پذیرش برند خدماتی خود را در زیست‌‏بوم مقصد افزایش می‌‏دهد؟ در این رابطه، مقایسه گزاره‌‏های کلامی در سه نسخه انگلیسی، فرانسه و عربی این شرکت را در دستور کار قرار دادیم. نتایج حاکی از آن است که عناصر بینامتنی و بینانشان‌ه‏ای (رنگ، صدا، طرحواره، لوگو...) در تبلیغات شرکت هواپیمایی امارات پررنگ‌‏تر از ابعاد زبانی و زبان‌شناختی است. همچنین در این آگهی‌‏ها «بُعد فرهنگی» توانسته به‌واسطه گزینش عناصر متکثر، رمزگان و نمادهای جهان‌شمول (مثل ضرباهنگ، رقص و حرکات بدنی-ورزشی) به سطح بالاتری از زبان پیرامتنی دست یابد و ضریب تأثیر قابل‌‏توجهی را در طیف وسیعی از مخاطبان ایجاد کند.

چکیده هدف پژوهش حاضر، شناسایی مجلات و ناشران تأثیرگذار در معرفی و ترجمه ادبیات داستانی آمریکا از ابتدا تا اواخر دهه ۴۰ است. ابتدا فهرست داستان‌های کوتاه و رمان‌های ترجمه‌شده در دوره موردنظر از کتابشناسی‌ها و منابع مربوط استخراج و کتابشناسی رمان‌ها و داستان‌های کوتاه آمریکایی ترجمه‌شده به فارسی از آغاز تا پایان سال ۱۳۴۹ گردآوری شد. در مرحله بعد، با توجه به اطلاعات موجود در این کتابشناسی، ناشرانی که در معرفی ادبیات داستانی آمریکا به خوانندگان ایرانی و همچنین، در رونق گرفتن ترجمه این آثار در دهه‌های سی و چهل شمسی نقش مهمی ایفا کردند شناسایی شدند. نتایج تحقیق نشان داد ترجمه داستان‌های آمریکایی از اوایل قرن ۱۴ به‌صورت پراکنده و از طریق مؤسساتی مانند خاور و بریانی شبستری شروع شده و از اواخر دهه بیست و اوایل دهه سی شمسی به بعد با تأسیس مؤسساتی مانند ابن‌سینا، امیرکبیر، کیهان و به‌خصوص موسسه فرانکلین رونق گرفت.

چکیده پژوهش حاضر با تکیه بر رویکرد تاریخ‌نگاری هرمانز (2022) به ترجمه و با استفاده از نظریۀ روایت بیکر (2006) و مفهوم قاب‌بندی از طریق تصرف گزینشی بر چهل‌و‌یک شمارۀ نخست روزنامۀ وقایع ‌اتفاقیه متمرکز می‌شود تا نقش ترجمه را در مبارزه با گفتمان سلطنت مطلقه و درنتیجه شکل‌گیری گفتمان ترقی در ایرانِ دورۀ قاجار بررسی کند. برای این منظور، ابتدا اخبار ترجمه‌شدۀ روزنامه بررسی شد تا مشخص شود چه متن‌هایی برای ترجمه انتخاب شده است. سپس داده‌های استخراج‌شده به تم‌هایی تبدیل شد و از تم‌های به‌دست‌آمده استفاده شد تا معلوم شود این اخبار منتخب چه تفسیری از گفتمان سلطنت مطلقه ارائه می‌دهند. نتایج نشان داد بیشترین حجم اخبار ترجمه‌شده بر تحولات سیاسی/فکری اروپا متمرکز بود و این اخبار آشکارا گفتمان سلطنت مطلقه را زیر سؤال می‌برد.

چکیده این مقاله ترجمۀ آرتور جان آربری از تذکره‌الأولیای عطار را از دیدگاه پسااستعماری بررسی می‌کند. تذکره‌الأولیا که به معرفی عارفان برجستۀ اسلامی می‌پردازد، تصویری ژرف از غنای سنت‌های معنوی ایران را به نمایش می‌گذارد. ترجمۀ انگلیسی آربری در سال ۱۹۶۰، نگرش‌های شرق‌شناسانه‌ای را بازتاب می‌دهد که در میان دانشگاهیان غربی اواسط قرن بیستم رایج بود. این پژوهش نشان می‌دهد چگونه دیدگاه ایدئولوژیک آربری در مقام یک شرق‌شناس، شیوۀ ترجمۀ او را شکل داده و به برداشتی متفاوت از متن عطار انجامیده است. بررسی راهبردهای ترجمه‌ای آربری، ازجمله گلچین‌کردن، تصاحب گزینشی، افزودن، ساده‌سازی و تقلیل‌گرایی، نشان می‌دهد که پیش‌داوری‌های ایدئولوژیک آربری، او را به بازآفرینی متن عطار در قالب نگرش‌های استعماری کشانده است. یافته‌های پژوهش آشکار می‌کند که شیوۀ ترجمۀ آربری نه‌تنها به خوانشی متفاوت از متن عطار منجر شده، بلکه نگاه شرق‌شناسانۀ او نابرابری در مناسبات قدرت و بازنمایی فرهنگی را نیز تداوم بخشیده است.

چکیده هدف این پژوهش بررسی روش‌هایی است که مترجم‌های ایرانی برای ترجمه ناهنجاری‌های اجتماعی در آثار ادبی کودک و نوجوان از انگلیسی به فارسی به‌کاربرده‌اند؛ بدین منظور از سه ترجمه فارسی رمان ماتیلدا (۱۹۸۸) اثر رولد دال تشکیل شده است. تمرکز این پژوهش بر ترجمه ناهنجاری‌های اجتماعی در سطح جمله است. در ابتدا بر‌اساس پیکره داده‌ها و ناهنجاری‌های موجود در متن، جملات ناهنجار اجتماعی به دو دستة بزرگ کلامی و رفتاری تقسیم شد. دسته کلامی به بی‌ادبی، تهدید و دروغ‌گویی و دسته رفتاری به کودک‌آزاری جسمی، کودک‌آزاری ناشی از غفلت،‌ انتقام و پرخاشگری رفتاری تقسیم شد. در مرحله دوم مدل کارکردگرا و پویای مولینا و هورتادو آلبیر (۲۰۰۲) برای دسته‌بندی‌های ناهنجاری‌های اجتماعی به‌کار گرفته شد تا از طریق آن متن مبدأ با معادل‌هایش در ترجمه‌‌های فارسی بررسی شود. نتایج این پژوهش نشان داد رویکرد مترجم‌ها، ترجمه تحت‌اللفظی است. ترجمه‌ها بومی‌سازی نشده‌اند و تکنیک‌های متفاوتی برای آن‌ها به کار رفته است. بسامد زیاد به‌کارگیری «تکنیک ترجمه تحت‌اللفظی» به حفظ تأثیر بار منفی ناهنجاری‌ها منجر شده است.

چکیده آغاز ترجمه از زبان‌های اروپایی در ایران در عصر قاجار مبتنی بر نیاز کشور به علوم جدید بود که ایران از آن عقب مانده بود. این دلیل تابه‌امروز، ‌یکی‌از دلایل عمدۀ ترجمه به‌خصوص از زبان‌های اروپایی بوده‌است. بنابراین بررسی عاملیت ترجمه در ورود علوم مختلف به ایران ضروری‌می‌نماید. پژوهش حاضر به بررسی عاملیت ترجمه در زمینه‌سازی برای ورود علم روان‌شناسی به‌صورت آکادمیک در دهۀ ۴۰ به ایران می‌پردازد. پژوهش حاضر بااتکابه مفهوم عاملیت در ترجمه، به بررسی نهادها (مؤسسۀ انتشارتی صفی‌علیشاه و مجلۀ کاویان) و افرادی (برادران مشفق همدانی و علی‌اکبر کسمایی) می‌پردازد که در چهار دهۀ نخست ۱۳۰۰ش عامل ورود این علم به ایران بوده‌اند. بررسی موضوعی و محتوایی دقیق آثار ترجمه‌شده در انتشارات صفی‌علیشاه و نشریۀ کاویان، ‌به‌علاوۀ فعالیت‌های برادران مشفق همدانی و علی‌اکبر کسمایی و همین‌طور مطالعۀ مقدمه‌های آنان از نقشی که ترجمه و مترجمان در زمینه‌سازی برای ورود رشتۀ روان‌شناسی به‌صورت آکادمیک به ایران داشته‌اند پرده‌برداری‌می‌کند.

چکیده در تحقیق حاضر به بررسی تغییرات مفهوم فرهنگی‌اجتماعی جنسیت با تمرکز بر زنان در انتقال از آثار ادبی مکتوب به سینمای اقتباسی به‌عنوان نوعی ترجمۀ بین‌نشانه‌ای پرداخته شده است. دو فیلم پری (۱۳۷۳) و مهمان مامان (۱۳۸۲) به کارگردانی داریوش مهرجویی به همراه آثار ادبی متناظر آن‌ها به‌عنوان پیکرۀ تحقیق انتخاب شده­اند. از مدل پردیکاکی (۲۰۱۷) برای بررسی عناصر همیشه حاضر در داستان‌گویی شامل پی‌رنگ، تکنیک‌های روایت، شخصیت‌پردازی و زمینه استفاده شد و تحلیل داده‌ها با استفاده از یک چارچوب نظری تجمیعی صورت گرفت. نتایج نشان داد کارگردان با به‌کارگیری تکنیک‌ زنانه‌زدایی و با تأکید بر ویژگی‌های تأثیرگذار زنان در مقابل تفکر قالبی مقاومت کرده و تصویری بهتر و ارتقا یافته از شخصیت‌های زن در مقایسه با شخصیت‌های زن آثار اصلی ارائه داده است. همچنین پری که اقتباس از اثری غیر بومیست، نسبت به مهمان مامان که اقتباس از اثری بومیست، به‌دلیل ملاحظات فرهنگی تغییرات بیشتری داشته است.

چکیده تعیین مرز شکسته‌نویسی در زبان فارسی همواره مورد مناقشه بوده است و در ترجمه، که مترجم با دو زبان سروکار دارد، نمود بیشتری پیدا می‌کند. مطالعه حاضر با رویکردی توصیفی‌مقایسه‌ای در تحقیق کیفی از نوع موردپژوهی و با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و بر مبنای اصول شکسته‌نویسی طبیب‌زاده به بررسی ۱۵ ترجمه از رمان ماجراهای هاکلبری‌فین می‌پردازد تا به راهکارهای مترجمان در انتقال افت‌وخیز کشمکش‌های طبقاتی میان فرادستان و فرودستان به‌واسطه استفاده آنان از زبان پی ببرد. بررسی ۱۵ ترجمه مذکور روشن ساخت که هرگاه مترجمان با به‌کاربردن واژگان و نحو محاوره، متن را به گفتگو نزدیک کرده‌اند ترجمه انسجام زبانی بیشتری دارد و هرگاه مترجمان به‌طور افراطی جهت نشان ‌دادن طبقه اجتماعی فرودستِ قهرمانِ داستان، واژگان شکسته به‌کار برده‌اند، رسایی و روانی متن را مختل کرده‌اند که همین امر نهایتاً با معرفی واژگان نامأنوس، می‌تواند منجر به آسیب جدی به زبان فارسی شود.

چکیده این مقاله، منتخب ابیاتی از چهار برگردان فارسی چهار غزل‌وارۀ شکسپیر را از منظر چهار راهکار ترجمه‌ای هولمز بررسی تطبیقی می‌کند تا نشان دهد کدام راهکارهای ترجمه‌ای وجه غالب دارند و مترجمان کدام راهکارها را اتّخاذ کرده‌اند. از نظر هولمز، شعر ترجمه‌شده، نوعی «فرا‌ شعر» و مترجم نیز فرا شاعری است که می‌کوشد عینیتی کلامی را در قالبی کم‌و‌بیش مشابه شعر اصلی، بازآفرینی کند. روش این مقاله، کیفی تحلیلی و مطابق با نقشۀ راه مطالعات ترجمه است. از چهارگونۀ فراشعر یعنی محاکاتی، قیاسی، انداموار و انحرافی، دو راهکار اول، «شکل وابسته» و دو راهکار دوم، «محتوا وابسته»اند. نتایج بررسی نشان می‌دهند برگردان طبیب‌زاده «فرا شعری» است که نه به نثر است و نه به نظم؛ برگردان تفضّلی، شکل وابسته؛ برگردان مقدّم، مبتنی بر راهکار انحراف است؛ و ابجدیان نیز راه میانه را اختیار کرده است. در مجموع، طبیب‌زاده با انتخاب راهکار «قیاسی»، ترجمه‌هایی به‌مثابۀ فرا شعر از غزل‌واره‌های شکسپیر در زبان فارسی پدید آورده است.