واژهگزینی درونمتنی یا برونمتنی: موردپژوهی رمان «کودک سرراهی»
دوره 56، شماره 4، زمستان 1402، صفحه 131-167
https://doi.org/10.22067/lts.2023.81978.1187
محبوبه نورا، سید محمدرضا هاشمی
چکیده واژهیابی و واژهگزینی از دغدغههای مهم مترجمها و مدرسها و فراگیرهای ترجمه است. دربارۀ سازوکار واژهگزینی در ترجمه بسیار سخن گفته شده است. باوجوداین، به نقش و کارایی فرهنگهای دوزبانه در واژهگزینی کمتر توجّه شده است. هدف از جستار حاضر، پاسخ دادن به این سؤال است که آیا واژهگزینی در ترجمه، اساساً، امری درونمتنی و یا برونمتنی است و اینکه استفاده از معادلهای فرهنگهای دوزبانه برای مترجم کفایت میکند یا خیر؟ در این پژوهش، ترجمۀ دو صفت عام «Good» و «Bad» در رمان تام جونز ،کودک سرراهی، بررسی شد. نتایج نشان داد که واژهگزینی در ترجمه، درونمتنی است و واژهگزینی برونمتنی؛ یعنی واژهگزینی بر اساس فرهنگ دوزبانه، در ترجمه بهویژه ترجمۀ ادبی راهگشا نیست. مترجم، اساساً، بر اساس متن و روابط موجود در آن، ترجمه میکند و واژههای مناسب را انتخاب میکند و این امر، در مورد برخی ویژگیهای زبانی متن، بارزتر است. یکی از این ویژگیهای زبانی متن، روابط همنشینی بین کلمهها است که در تعیین معنای متن و متنیّت آن نقش مهمی دارد.