مطالعات زبان و ترجمه

چکیده درحالی‌که ادبیات نظری ترجمه، عمدتاً بر ابعاد زبانی و گفتمانی متمرکز است، پژوهش حاضر با رویکردی اکتشافی به ترجمه به‌مثابه کنشی فرهنگی اقتصادی در زنجیره تولید، توزیع و مصرف کالاهای فرهنگی می‌نگرد و سهم ترجمه متون ادبی در اقتصاد هنر ایران را طی یک بازه سه‌ساله بررسی می‌کند. داده‌ها با همکاری خانه کتاب و ادبیات ایران گردآوری شده است و متمرکز بر نشر کتاب‌های تألیف شده و ترجمه‌شده در حوزه ادبیات است. در بازه سه‌ساله موردمطالعه، درمجموع ۵۷۵۷۰ عنوان کتاب در حوزه ادبیات منتشر شده است که از این تعداد ۳۹۵۴۴ اثر در قالب تألیف و ۱۸۰۲۶ اثر در قالب ترجمه به چاپ رسیده است. چارچوب نظری پژوهش بر تلفیقی از نظریه میدان بوردیو، اقتصاد خلاق و نظریه بازنویسی لفور استوار است. یافته‌های این پژوهش علاوه بر ارائه آمار تولیدات ترجمه به‌عنوان یکی از شاخص‌های اقتصادی، به‌طور ضمنی می‌تواند بازتاب سواد فرهنگی و میزان استقبال از ترجمه ادبی باشد. همچنین، یافته‌ها تصویری از سهم ترجمه را در ارزش فرهنگی‌ اقتصادی هنر فراهم می‌نماید که می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری فرهنگی، حمایت نهادی از مترجمان و ارتقای سواد فرهنگی در جامعه باشد.

چکیده بررسی مطالعات اخیر در حوزۀ ترجمۀ دیداری‌شنیداری حاکی از آن است که پژوهش دربارۀ توصیف شفاهی به‌عنوان یکی از خدمات توانمندسازی و دسترسی آسان به رسانه برای افراد کم/نابینا در بسیاری از نقاط جهان به‌طورقابل‌توجّهی افزایش یافته است، ولی این حوزۀ نوپا در ایران مراحل بسیار اوّلیّۀ توسعه و شکل‌گیری را طی می‌کند. هدف این نوشتار، بررسی و معرّفی این حوزه و ویژگی‌ها و ملاحظات مهم در تولید آن در دنیا و همچنین بررسی وضعیت کنونی و اقدامات اوّلیّۀ انجام‌شده در ایران است. ازاین‌رو، با رویکردی اکتشافی از طریق تحلیل اسناد مربوط و همچنین مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با فعّالان حوزۀ توصیف شفاهی در ایران، شناختی نسبی در این زمینه به دست آمد و یافته‌های به‌دست‌آمده در شش دسته طبقه‌بندی و تشریح گردید. یافته­‌ها نشان داد که بیشترین میزان تولید توصیف شفاهی به‌­ترتیب به رادیو و یک گروه مستقل غیردولتی (سوینا) اختصاص دارد و سیما به‌عنوان رسانه‌­ای تأثیرگذار، هیچ اقدامی در این زمینه انجام نداده است. به‌علاوه، تولید توصیف شفاهی در رادیو به فیلم­‌های بلند سینمایی ایرانی محدود شده، درحالی­‌که در گروه خصوصی «سوینا»، تولیدات توصیف شفاهی از تنوّع بیشتری برخوردار است. در پایان، بر اساس موضوعات تشریح‌شده و یافته­‌ها، پیشنهادهایی برای پژوهش‌های آتی در این حوزه ارائه شد.