مطالعات زبان و ترجمه

چکیده نقد اثری ترجمه‌شده فرصتی می‌آفریند تا مخاطب با نگاهی نو آشنا شود و از منظری جدید از کیفیتش آگاه شود. هرچند نگاه و نقدی جامع از اثری هرچند کوچک امکان‌پذیر نیست، تلاش‌ها همواره بر آن بوده تا خواننده از نقد ترجمه بهره لازم و کافی ببرد. در این جستار تلاش شده با به‌کارگیری مدل نقد رایس، دو ترجمة فارسی از رمان سرگذشت ندیمه اثر مارگارت اتوود از نظر بگذرد و از خلال بررسی‌های مقابله‌ای، مشابهت‌ها و تفاوت‌های عملکرد مترجمان آشکار شود . بررسی نمونه‌ها نشان می‌دهد که سُمی تلاش کرده سبک نویسنده را در ترجمه پیاده کند. دقت او در ترجمة گفت‌وگوها مناسب‌تر است و عناصر فرهنگی را نیز در نظر داشته است. اسحاقیان اما از ترجمة تحت‌الفظی کمک گرفته است. این روش باعث شده در مواجه با عناصر فرهنگی نتواند معانی را منتقل کند و ترجمه‌اش احتمالاً نتواند تأثیر متناظر متن اصلی را در خواننده ایجاد کند.

چکیده ترجمه ابزاری مهم برای انتقال علم و فلسفه بوده و تاریخچه‌ای پر فراز و فرود داشته است. انتقال مفاهیم فلسفی از یونان باستان به ایران اگرچه سرآغاز آشنایی ایرانیان با فلسفه نبوده، اما در پویایی تفکر انسانی و نگرشی عمیق‌تر به چیستی‌های گوناگون تاثیری بسزا داشته است. ترجمه به‌عنوان ابزار این ارتباط و وسیله انتقال تفکر فلسفی غرب، در طول تاریخ بسته به موقعیت ها و شرایط گوناگون اجتماعی، فرهنگی و سیاسی میزان تاثیر آن در زایش و گسترش فلسفه و علم، بویژه جریان آن از غرب به شرق متأثر از عوامل مختلفی بوده است. در این جستار، پژوهشگر شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دوره‌های مختلف تاریخ ترجمه متون علمی و فلسفی در ایران را جویا شده است. این پژوهش نشان داد که در دوره‌های مختلف، بسته به بسته‌ یا باز بودن جامعه، عواملی چون حمایت‌های حکمرانان، علم‌دوستی افراد و نیازهای جامعه باعث رونق ترجمه یا افول آن شده است.

چکیده هدف این پژوهش بررسی روش‌هایی است که مترجم‌های ایرانی برای ترجمه ناهنجاری‌های اجتماعی در آثار ادبی کودک و نوجوان از انگلیسی به فارسی به‌کاربرده‌اند؛ بدین منظور از سه ترجمه فارسی رمان ماتیلدا (۱۹۸۸) اثر رولد دال تشکیل شده است. تمرکز این پژوهش بر ترجمه ناهنجاری‌های اجتماعی در سطح جمله است. در ابتدا بر‌اساس پیکره داده‌ها و ناهنجاری‌های موجود در متن، جملات ناهنجار اجتماعی به دو دستة بزرگ کلامی و رفتاری تقسیم شد. دسته کلامی به بی‌ادبی، تهدید و دروغ‌گویی و دسته رفتاری به کودک‌آزاری جسمی، کودک‌آزاری ناشی از غفلت،‌ انتقام و پرخاشگری رفتاری تقسیم شد. در مرحله دوم مدل کارکردگرا و پویای مولینا و هورتادو آلبیر (۲۰۰۲) برای دسته‌بندی‌های ناهنجاری‌های اجتماعی به‌کار گرفته شد تا از طریق آن متن مبدأ با معادل‌هایش در ترجمه‌‌های فارسی بررسی شود. نتایج این پژوهش نشان داد رویکرد مترجم‌ها، ترجمه تحت‌اللفظی است. ترجمه‌ها بومی‌سازی نشده‌اند و تکنیک‌های متفاوتی برای آن‌ها به کار رفته است. بسامد زیاد به‌کارگیری «تکنیک ترجمه تحت‌اللفظی» به حفظ تأثیر بار منفی ناهنجاری‌ها منجر شده است.

چکیده پیروزی انقلاب اسلامی ایران، قلمرو نشر کتاب و ضوابط حاکم بر آن را دگرگون کرد. علی‌رغم توجّه پژوهشگران به برخی ابعاد نشر کتاب، به ضوابط نشر کتب تألیفی و ترجمه‌ای توجّه نشده است. بر همین اساس، این پژوهش به بررسی ضوابط حاکم بر نشر در ایران اختصاص یافته است. تلاش شده زوایای مختلف این ضوابط نشان داده شده و پیامدهای آن تبیین شود. برای این کار، علاوه بر بررسی ضوابط مربوط، نظر مترجمان و ناشران را از طریق مصاحبه جویا شدیم و در چارچوب روش تحلیل مضمون، تحلیل کرده‌ایم. یافته‌ها نشان می‌دهد که گذر از ممیزی‌های سلیقه‌ای از مسائل و دغدغه‌های اصلی مترجمان و ناشران است. شفّاف نبودن ضوابط باعث شده ممیزان در ارزیابی کتاب‌ها به تفسیر روی آورند، نایکدستی در برخورد با کتاب‌ها به‌ویژه ترجمه‌ها دیده شود و نارضایتی برخی از مترجمان و ناشران را به همراه داشته باشد.

چکیده حوزه آموزش ترجمه در مطالعات ترجمة دیداری‌شنیداری تا حد زیادی توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است، اما پژوهش‌های نسبتاً کمی به راهکارهای ترجمه نمودهای زبان تابو در آموزش ترجمة دیداری‌شنیداری پرداخته‌اند. از این‌رو، در پژوهشی توصیفی، از دانشجویان مترجمی زبان انگلیسی در مقطع کارشناسی خواسته شد فیلم پالپ فیکشن (تارانتینو، 1994) را  به زبان اصلی تماشا کنند و سپس متن فیلم را به فارسی ترجمه کنند. به لطف وجود نسخه دوبله حرفه‌ای این فیلم، راهکارهای به‌کاررفته توسط دانشجویان در مواجه با نمودهای زبان تابو با ترجمه حرفه‌ای و رسمی آن قابل مقایسه و بررسی بود. نتایج نشان می‌دهد که شرکت‌کنندگان با حذف اغلب نمودهای زبان تابو مانند ترجمة حرفه‌ای، از راهکارهای ترجمه حرفه ای و رسمی ترجمه دیداری‌شنیداری استفاده می‌کنند. هرچند، دومین راهکار استفاده‌شده از نظر میانگین تعداد کاربرد در میان دانشجویان، جانشینی نمود زبان تابو با زبان غیرتابو است، ترجمه رسمی سعی کرده با کاهش اثر نمود زبان تابو ، آن را حفظ کند. پیشنهاد می‌شود از آنجایی که ترجمة مؤثر نمودهای زبان تابو می‌تواند نقش مهمی در موفقیت محصولات دیداری‌شنیداری ایفا کند، از نتایج مقاله حاضر برای افزایش آگاهی بیشتر دانشجویان در ترجمة آن‌ها استفاده شود.