مطالعات زبان و ترجمه

چکیده مطابق با نظریّۀ روایت بیکر، ابزارهای پیرامتنی مثل مقدّمه، پانویس‌­ها و یادداشت‌‏های مترجم، نقش مهمی در تغییر دادن روایت­‌های متن مبدأ ایفا می­‌کنند. بر این اساس، مقالۀ حاضر با استفاده از نظریّۀ «روایت» و مفهوم «قاب‌­بندی از طریق ابزارهای پیرامتنی»، بر ترجمۀ فارسی کتاب اسلام در ایران متمرکز می­‌شود و مطالب پیرامتنی موجود در بخشی از آن را بررسی می­‌کند تا مشخص شود ترجمه چگونه با استفاده از این ابزار رویدادهای شرح داده شده در متن اصلی را برای خوانندۀ فارسی‌­زبان بازروایت کرده است. برای این منظور، در بخش مورد نظر، متن نویسنده و پیرامتن‌­های ترجمه به‌صورت مقایسه‌­ای تحلیل شد تا روایت‌­های متفاوت هر یک از آنها از موضوع‌­های مناقشه‌­آمیز و نحوۀ بازروایت این موضوع‌­ها در ترجمه معلوم شود. در اینجا الگوهای جدید پیرنگ­‌سازی علّی و درنهایت روایت­‌های جدید ساخته‌شده در ترجمه مشخص شد. نتایج نشان داد که مطالب پیرامتنیِ ترجمه در مواجهه با دیدگاه­‌های نویسنده به چهار شکل عمل کرده بودند: 1) زیر سؤال بردن دیدگاه نویسنده و به چالش کشیدن آن، 2) پذیرفتن حرف نویسنده اما ارائۀ توجیهی متفاوت برای آن، 3) تصحیح اشتباه نویسنده، 4) ارائۀ توضیحات بیشتر. بر این اساس، توضیحات افزوده‌شده به ترجمه، روایت متن مبدأ از برخی رویدادها و شخصیت‌­های تاریخی را مردود می‌­داند و به نظر می‏‌رسد که این رویدادها و شخصیت­‌ها در نسخۀ فارسی از زاویۀ اسلام شیعی بازروایت شده و با روایت عمومی و پذیرفته‌­شدۀ تشیع تطبیق یافته‌‏اند.